Bilimde at─▒f, ÔÇťetki de─čeriÔÇŁ ve di─čer g├Âstergeler

Daha ├Ânceki iki yaz─▒mda bilimsel yay─▒nlar─▒n ├Âzelliklerinden ve hakem denetimli yay─▒n s├╝recinden bahsetmi┼čtim. Bilimsel makalelerin baz─▒lar─▒, daha iyi y├Ântemlerle, daha ├Âzenle yap─▒lm─▒┼č, daha nitelikli bilimsel ├žal─▒┼čmalar─▒ tarif eder ve bilim camias─▒n─▒n daha ├žok ilgisini ├žeker. Hangi makalenin daha ├žok ilgi ├žekti─čini ├Â─črenmek isteyen bilim adamlar─▒, o makalenin ÔÇťat─▒fÔÇŁ say─▒s─▒na bakar. Bilimsel dergiler de yay─▒nlad─▒klar─▒ makalelerin at─▒f say─▒s─▒na dayanan bir ├Âl├žek olan ÔÇťetki de─čeriÔÇŁne g├Âre de─čerlendirilirler. Bu yaz─▒da bilimsel at─▒f kavram─▒na, at─▒f say─▒s─▒na dayand─▒r─▒lan bu g├Âstergelere ve T├╝rkiye biliminin bu g├Âstergelere g├Âre durumuna de─činiyorum.

T├╝m klinik deney verileri a├ž─▒k olmal─▒

Bad Pharma: How drug companies mislead doctors and harm patientsBen GoldacreFourth Estate, 2012.xvii + 430 s., kaynak├ža, dizin. ─░ngiliz hekim, akademisyen ve yazar Ben GoldacreÔÇÖdan daha ├Ânce bahsetmi┼čtik. Kan─▒ta dayal─▒ t─▒bb─▒n ├Ânde gelen savunucular─▒ndan olan Goldacre, ilk kitab─▒ Bad ScienceÔÇÖta alternatif ve tamamlay─▒c─▒ tedaviler olarak bilinen uygulamalar─▒n neden bilimsel olmad─▒─č─▒n─▒ ayr─▒nt─▒lar─▒yla a├ž─▒klam─▒┼čt─▒. Goldacre, kapa─č─▒ bir… Continue reading T├╝m klinik deney verileri a├ž─▒k olmal─▒

Bir tedavi y├Ânteminin i┼člemedi─čini nereden biliyoruz?

Bir tedavi y├Ânteminin i┼člemedi─čini, ├╝stelik bir de bildi─čimiz do─ča kanunlar─▒na ayk─▒r─▒ oldu─čunu s├Âyledi─čimizde gelen klasik itiraz, bilimin bunun nas─▒l i┼čledi─čini hen├╝z ke┼čfetmedi─či oluyor. E─čer klinik bilimde bu t├╝r sorulara birden fazla yakla┼č─▒m olmasayd─▒ bu ge├žerli bir itiraz olabilirdi, ama┬áde─čil. ├ç├╝nk├╝ bir tedavi y├Ânteminin i┼če yaray─▒p yaramad─▒─č─▒n─▒, i┼čleyi┼č mekanizmas─▒ndan ayr─▒ olarak s─▒n─▒yoruz. Diyelim ki molek├╝ler bilgilerden… Continue reading Bir tedavi y├Ânteminin i┼člemedi─čini nereden biliyoruz?

Ku┼čku t├╝ccarlar─▒yla bir be┼č y─▒l daha ge├žti

Yukar─▒daki resimdeki zat, Oklohama senat├Âr├╝ James Inhofe. Elindeki de bir kartopu. Ba┼čkentte, SenatoÔÇÖdaki konu┼čmas─▒nda diyor ki Inhofe, d─▒┼čar─▒dan kar toplay─▒p kartopu yapt─▒m, e hani bu y─▒l tarihte kaydedilmi┼č en s─▒cak y─▒ld─▒? Sene 2015. Neden hatal─▒ oldu─čunu anlatmama gerek var m─▒? Senat├Âr ├Âncelikle zaten yanl─▒┼č bir k├╝resel ─▒s─▒nma portresini hedef al─▒yor. D├╝nya ─▒s─▒nd─▒─č─▒na g├Âre her yer… Continue reading Ku┼čku t├╝ccarlar─▒yla bir be┼č y─▒l daha ge├žti

Bilimsel yay─▒nlar─▒n ÔÇťhakem denetimiÔÇŁ

Daha ├Ânceki bir yaz─▒da, bilimsel makale t├╝rlerinden bahsetmi┼čtim. Bu yaz─▒da ise bilimsel makalelerin yay─▒nlanmadan ├Ânce ge├žti─či denetim s├╝recini, yani ÔÇťhakem denetimiÔÇŁni (─░ngilizcesiyle peer review ya da refereeing) ├Âzetliyor ve buna dair tart─▒┼čmalara k─▒saca de─činiyorum. Kaynak: https://flic.kr/p/bDE3LJ Hakem denetiminin ana┬áhatlar─▒ Bir bilimsel makaleyi, makalede bahsedilen bilimsel ├žal─▒┼čmay─▒ yapanlar yazar ve bir bilimsel dergiye de─čerlendirilmek ├╝zere g├Ânderir.… Continue reading Bilimsel yay─▒nlar─▒n ÔÇťhakem denetimiÔÇŁ

Bir ┼čarlatan─▒n k─▒sa bilim maceras─▒

Bilimin ilerlemesi i├žin yeni fikirlere s├╝rekli a├ž─▒k olmak l├óz─▒m, ama nas─▒l? Nas─▒l baz─▒lar─▒ yarat─▒c─▒ fikirlerini s─▒nay─▒p bilim tarihine ge├žiriyor da baz─▒lar─▒ ┼čarlatan olarak kal─▒yor? Bir bilim adam─▒yla bir ┼čarlatan─▒n ortak projesi, bu fark─▒ anlamam─▒z i├žin ka├ž─▒r─▒lmaz bir f─▒rsat. Bu f─▒rsat─▒ belgesel yap─▒mc─▒s─▒ Gabriel RhodesÔÇÖa bor├žluyuz. Arkada┼č─▒, kanser ara┼čt─▒rmac─▒s─▒ Jonathan BrodyÔÇÖnin ba┼č─▒na gelen, az sonra ├Âzetleyece─čim… Continue reading Bir ┼čarlatan─▒n k─▒sa bilim maceras─▒

StradivariusÔÇÖunla sana bir ders verebilseydim e─čer

Me┼čhur Stradivarius kemanlar─▒n─▒n o muhte┼čem sesinin kayna─č─▒ bulundu: Kendi beynimiz. Peki ama nas─▒l,┬áneden? Keman virt├╝├Âz├╝ Joshua BellÔÇÖin WashingtonÔÇÖda kald─▒─č─▒ otel, metro istasyonuna ├žok yak─▒nd─▒, ama taksi tuttu. Elindeki keman─▒ tehlikeye atamazd─▒. ├ťnl├╝ ─░talyan usta Antonio StradivariÔÇÖnin 1713ÔÇÖte yapt─▒─č─▒ bu ÔÇťStradivariusÔÇŁa birka├ž y─▒l ├Ânce neredeyse 4 milyon dolar saym─▒┼čt─▒. ├ľnceki keman─▒ da bir Stradivarius idi ama… Continue reading StradivariusÔÇÖunla sana bir ders verebilseydim e─čer

Bilimsel yay─▒nlar ve t├╝rleri

Bilimsel geli┼čmeler, bilim insanlar─▒n─▒n yapt─▒klar─▒ ara┼čt─▒rmalar─▒ yay─▒nlamalar─▒ ile duyurulur. Bu yaz─▒da, tan─▒┼čmam─▒┼č olanlar i├žin bilimsel yay─▒nlar─▒n ├Âzelliklerine de─činece─čim. [Kaynak: https://flic.kr/p/bB8d4j%5D Ama isterseniz bu konuda birka├ž Yalansavar yazar─▒ olarak yapt─▒─č─▒m─▒z s├Âyle┼čiyi dinleyebilirsiniz. En ├Ânemli bilimsel yay─▒nlar, s├╝reli bilim dergilerinde yap─▒l─▒r. Bu dergiler, dergi bayilerinde rastlad─▒─č─▒m─▒z Bilim ve Teknik gibi dergiler de─čil, yaln─▒zca abone olanlar─▒n edinebildi─či ya… Continue reading Bilimsel yay─▒nlar ve t├╝rleri

K├Âk h├╝cresi ├╝retmek bu kadar basit (mi acaba?)

V├╝cudumuzdaki ├že┼čit ├že┼čit h├╝crenin her biri uzmanla┼čm─▒┼čt─▒r: Her birinin kendi g├Ârevine g├Âre ┼čekli, i├ž yap─▒s─▒ ve i├žeri─či bulunur. Ama bunlar─▒n hepsi, daha ana karn─▒ndayken, k├Âk h├╝cresi denen hen├╝z uzmanla┼čmam─▒┼č h├╝crelerden gelir. Bir ki┼činin uzmanla┼čm─▒┼č h├╝crelerini k├Âk h├╝crelerine geri d├Ân├╝┼čt├╝rebilsek, bunlarla belki bir├žok hastal─▒─č─▒n─▒ tedavi edebilece─čiz. Bu yolun hen├╝z ba┼č─▒nday─▒z, ama yeni geli┼čmeler -do─čru ├ž─▒karsa- umut… Continue reading K├Âk h├╝cresi ├╝retmek bu kadar basit (mi acaba?)

Ham veriye a├ž─▒k eri┼čim

Bilimsel ara┼čt─▒rmalar─▒n kalitesini art─▒rma, mevcut ara┼čt─▒rmalar─▒n yeniden kullan─▒lmas─▒n─▒ sa─člama potansiyeli sunan ham veriye a├ž─▒k eri┼čim f─▒rsat─▒n─▒n ├Ân├╝nde art─▒k b├╝y├╝k engeller┬áyok. ÔÇťA├ž─▒k eri┼čim yaln─▒zca ilk ad─▒md─▒.ÔÇŁÔÇŐÔÇöÔÇŐEmma Ganley, PLoS Biology k─▒demli┬áedit├Âr├╝ ┼×ekil 1. A├ž─▒k eri┼čimin┬ásimgesiGe├žen ay a├ž─▒k eri┼čimli dergilerin yay─▒n niteli─činden -├Âvg├╝yle- bahsetmi┼čtim. Ama bitmedi. A├ž─▒k eri┼čim yaln─▒zca bilimsel makalelerin herkese eri┼čimini sa─člamakla kalm─▒yor, ayn─▒ zamanda ara┼čt─▒rmalar─▒n… Continue reading Ham veriye a├ž─▒k eri┼čim