Tohoku’nun dalgaları her yere yayıldı

Japonya’da kaydedilmiş en şiddetli deprem kendini hissettirdiğinde, Tokyo yakınlarındaki laboratuvarımızda haftalık toplantımızı bitirmiş, çaylarımızı yudumlamaya geçmiştik. Bir yandan da elimizdeki kamerayı deneyde nasıl kullanabileceğimizi inceliyorduk. Yer sarsıldığında Türkiye’de bize öğretildiği üzere kapı aralığına geçtim, Japonlar ise masa altlarına sığındılar. Kamerayı şimdi Japon teknisyenimiz Saori almış, depremi görüntüleyebilmek için çalıştırmaya uğraşıyordu. Gerçi Saori başaramadı, ancak onun… Continue reading Tohoku’nun dalgaları her yere yayıldı

Finlandiya’nın İsveççe meselesi

Bu fotoğraf Helsinki’den: Üniversite Caddesi yazıyor, üstte Fince, altta İsveççe. İsveççe, statüsü Finceye denk bir resmi dil Finlandiya’da. Zira ülkenin özellikle güney ve batı sahillerinde İsveççe konuşan %5,34′lük bir azınlık var. İsveç yakınlarındaki özerk Åland adalarının tek resmi dili İsveççe. Ülkenin geri kalan belediyelerinde ise dillerin resmi kullanımı, mahalli oranlara bağlı. Ama ülkenin her yerinde herkes… Continue reading Finlandiya’nın İsveççe meselesi

Stradivarius’unla sana bir ders verebilseydim eğer

Meşhur Stradivarius kemanlarının o muhteşem sesinin kaynağı bulundu: Kendi beynimiz. Peki ama nasıl, neden? Keman virtüözü Joshua Bell’in Washington’da kaldığı otel, metro istasyonuna çok yakındı, ama taksi tuttu. Elindeki kemanı tehlikeye atamazdı. Ünlü İtalyan usta Antonio Stradivari’nin 1713’te yaptığı bu “Stradivarius”a birkaç yıl önce neredeyse 4 milyon dolar saymıştı. Önceki kemanı da bir Stradivarius idi ama… Continue reading Stradivarius’unla sana bir ders verebilseydim eğer

Nobel hastalığı: Baltayı taşa vuran otoriteler

Bu bir sağlık sorunu değil. Yalnızca, büyük başarılara imza atmış birinin, bilmeden başka alanlarda da ahkâm kesme yetkisini kendinde bulmasına deniyor. Ama çok masum da sayılmaz: Başkalarının canını (veya cebini) yakabiliyor. Şekil 1. Linus Pauling (solda) ve David Shoemaker, 1983’te Oregon Eyalet Üniversitesi’nde. (Fotoğraf: Oregon Eyalet Üniversitesi arşivleri)Linus Pauling (Şekil 1) adını duymadıysanız, ayıp ediyorsunuz:… Continue reading Nobel hastalığı: Baltayı taşa vuran otoriteler

Yatak odasından geçen bir Nobel hikâyesi

Kapılar, genç bir hekim ve parlak bir araştırmacı olan Rita’nın yüzüne kapanıyordu. Mussolini İtalyası’nın üniversitelerinde, hastanelerinde artık Yahudilere yer yoktu. “Aryan” olmayanlar kütüphanelerin de kapısından içeri adım bile atamayacak, İtalyan akademik dergilerinde makale yayınlatamayacaktı. Rita Levi-Montalcini (1909–2012) (Fotoğraf: Flickr) Halbuki Rita Levi-Montalcini’nin aklında yapılması gereken deneyler vardı. Genelde merak ettiği, sinir hücrelerinin nasıl olup da… Continue reading Yatak odasından geçen bir Nobel hikâyesi

Fukuşima ve sonrası

Fukuşima Dai-içi Nükleer Enerji Santrali, 12 Mart 2011 gününden itibaren dünya gündemine yerleşti — benimkine de: Japonya’da bir gün önceki 9.0'lık depremin artçıları yüzünden geceyi uykusuz geçirmişken, sabahleyin nükleer kaza haberleri gelmeye başlayınca sinirlerim daha da bozulmuş, hele ki santraldeki patlamayı ekranda görmemle kendime uçak bileti almam bir olmuştu. İstanbul’a gelince, bir yandan Fukuşima ve çevresinde neler… Continue reading Fukuşima ve sonrası

Yararlı değişinimler (mutasyonlar)

Değişinimler (mutasyonlar), canlılardaki çeşitliliğin ana kaynağıdır. Bir gendeki değişinim, canlının bulunduğu ortamda yaşama ve çoğalma şansını artırıyorsa sonraki nesillerde daha çok canlıya geçerek o genin topluluktaki sayısını artırır. Bulunduğu canlının çoğalma şansını azaltan değişinimler ise daha az canlıya geçtikleri için ayıklanırlar. Yararlı değişinimlerin birikmesi, zararlı olanların ayıklanması sayesinde, bulundukları ortama daha iyi ayak uydurmuş canlılar… Continue reading Yararlı değişinimler (mutasyonlar)

Süreyya Ülker’in Türkçe öğe ve bileşik adı önerileri

Bu yazıda, tıp profesörü Dr. Süreyya Ülker’in terim çalışmalarından bir bölümü ele alınarak, kimyasal öğe (element) isimlerine önerdiği Türkçe karşılıklar açıklanarak verilmektedir. Türkçe, terim üretmeye çok uygun bir dil olduğu halde Türkçe bilim dili zayıftır. Günümüzde Türkçe terimler çoğunlukla kişisel çabalarla ve bilimin ancak birkaç dalında üretilmektedir. Ülkemiz, bu konuda bir örgütlenmeden yoksundur. Bunun yanı… Continue reading Süreyya Ülker’in Türkçe öğe ve bileşik adı önerileri